طاعون ریوی یکی از نادرترین و در عین حال کشنده ترین بیماری های عفونی است که در صورت عدم درمان سریع، تقریباً همیشه به مرگ منجر می شود. این بیماری که عامل آن باکتری یرسینیا پستیس است، برخلاف تصور عمومی هنوز به طور کامل ریشه کن نشده و موارد پراکنده ای از آن در نقاط مختلف جهان گزارش می شود. در این مقاله از ساختمان سلامت به بررسی جامع این بیماری، علائم، راه های انتقال، درمان و وضعیت فعلی خطر آن برای جوامع بشری می پردازیم.
طاعون ریوی چیست؟
طاعون ریوی نوعی عفونت نادر اما بسیار خطرناک ریه است که توسط باکتری یرسینیا پستیس ایجاد می شود. متخصصان این نوع را خطرناک ترین شکل بیماری طاعون می دانند، زیرا می تواند به طور مستقیم از فردی به فرد دیگر منتقل شود. برخلاف طاعون خیارکی که معمولاً از طریق گزش کک آلوده یا ورود باکتری از طریق زخم پوستی ایجاد می شود، طاعون ریوی مستقیماً ریه ها را درگیر می کند. این باکتری می تواند اشکال مختلفی از بیماری را به وجود آورد که شایع ترین آن طاعون خیارکی با تورم و دردناک شدن غدد لنفاوی است. در طاعون سپتی سمیک، باکتری وارد جریان خون شده و می تواند به نارسایی اندام های حیاتی منجر شود.
چگونه طاعون ریوی منتقل می شود؟
طاعون ریوی از طریق ذرات تنفسی منتقل می شود؛ به این معنا که فرد مبتلا هنگام سرفه یا عطسه می تواند با انتشار ذرات آلوده، بیماری را به اطرافیان منتقل کند. قطرات تنفسی حیوانات آلوده نیز می توانند در انتقال بیماری نقش داشته باشند، به ویژه گربه هایی که ریه هایشان به باکتری یرسینیا پستیس آلوده شده است. بر اساس اطلاعات موجود، آخرین مورد مستند انتقال فردبه فرد طاعون ریوی در آمریکا به سال ۱۹۲۴ بازمی گردد.
با این حال، انتقال بیماری الزاماً به معنای شیوع گسترده نیست. بیماران مبتلا معمولاً به سرعت علائم شدید را نشان می دهند و همین مسئله توانایی آن ها برای حرکت و تماس گسترده با دیگران را به شدت کاهش می دهد. نرخ انتقال طاعون ریوی حدود ۱.۳ برآورد شده است، به این معنا که هر فرد مبتلا به طور میانگین ۱.۳ نفر دیگر را آلوده می کند؛ رقمی که در مقایسه با بیماری هایی مانند سرخک بسیار پایین تر است.
آیا واکسن وجود دارد؟
واکسن های طاعون از قرن نوزدهم مورد استفاده قرار گرفته اند، اما مشخص نیست که این واکسن ها بتوانند محافظت کافی در برابر طاعون ریوی ایجاد کنند. واکسن های مبتنی بر باکتری های کشته شده که در برخی کشورها مجوز استفاده داشتند، محافظت محدودی در برابر نوع ریوی ارائه می دادند و می توانستند عوارض جانبی قابل توجهی ایجاد کنند.
سازمان جهانی بهداشت واکسیناسیون عمومی را توصیه نمی کند و استفاده از آن را عمدتاً برای گروه های پرخطر مانند کارکنان آزمایشگاه هایی که به طور مداوم در معرض آلودگی قرار دارند، مطرح کرده است. خوشبختانه، محققان در حال توسعه واکسن های جدیدی علیه طاعون ریوی هستند. در مطالعات پیش بالینی، برخی واکسن های جدید تا ۱۰۰ درصد بقا را در برابر چالش آئروسل کشنده باکتری یرسینیا پستیس نشان داده اند. سازمان جهانی بهداشت توسعه واکسن های ایمن تر و مؤثرتر علیه طاعون را به عنوان یک اولویت شناسایی کرده است.
آیا طاعون هنوز یک تهدید جهانی است؟
طاعون اگرچه در ذهن بسیاری با «مرگ سیاه» قرن چهاردهم پیوند خورده است، همچنان در جهان وجود دارد. در آن دوره، این بیماری بیش از ۵۰ میلیون نفر را در اروپا به کام مرگ کشاند. امروزه آنتی بیوتیک ها امکان تشخیص و درمان مؤثرتر آن را فراهم کرده اند، اما بیماری همچنان در همه قاره ها به جز اقیانوسیه گزارش می شود.
طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، بین سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ نزدیک به ۴۰۰۰ مورد مشکوک به طاعون در سراسر جهان گزارش شده است که بیشتر آن ها در جمهوری دموکراتیک کنگو و ماداگاسکار رخ داده اند. در آمریکا نیز آخرین مرگ ناشی از طاعون ریوی در ژوئیه ۲۰۲۵ در ایالت آریزونا ثبت شد که فرد مبتلا با گربه های بیمار در تماس بود. با این حال، هیچ یک از افراد دیگری که در معرض آن گربه ها قرار گرفته بودند، بیمار نشدند.
خطر فعلی برای مردم چقدر است؟
با وجود نگرانی های ایجادشده در پی گزارش مرگ یک پژوهشگر ۲۸ ساله در مؤسسه ضدطاعون ایرکوتسک در سیبری، سازمان جهانی بهداشت در حال حاضر خطر برای جمعیت عمومی را پایین ارزیابی کرده است. این سازمان سطح خطر را برای منطقه ایرکوتسک متوسط تا پایین، برای کل فدراسیون روسیه پایین و برای منطقه اروپایی بسیار پایین برآورد کرده است.
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده که با مقام های بهداشتی روسیه در تماس است تا درباره علت مرگ، آزمایش های در حال انجام و هرگونه پیامد احتمالی برای سلامت عمومی اطلاعات بیشتری کسب کند. پزشکان تأکید دارند که سرعت بروز علائم طاعون ریوی می تواند مانع از گسترش گسترده بیماری شود، زیرا فرد بیمار به سرعت ناتوان شده و امکان تماس گسترده با دیگران را از دست می دهد. برای افرادی که در تماس نزدیک با بیمار مبتلا قرار دارند، رعایت اقدامات پیشگیرانه مانند محدود کردن تماس مستقیم و استفاده از تجهیزات حفاظتی توصیه می شود. در برخی شرایط ممکن است برای افراد در معرض خطر، آنتی بیوتیک پیشگیرانه تجویز شود.
نتیجه گیری
بیماری طاعون ریوی بیماری ای نادر اما بسیار خطرناک است که در صورت عدم درمان سریع می تواند در فاصله کمتر از ۲۴ ساعت به مرگ منجر شود. با این حال، تشخیص به موقع و شروع درمان آنتی بیوتیکی می تواند نرخ بقا را به طور چشمگیری افزایش دهد. گزارش های اخیر درباره مرگ یک پژوهشگر در روسیه و قرنطینه افراد مرتبط، پرسش هایی درباره منشأ بیماری ایجاد کرده است، اما اطلاعات موجود هنوز ارتباط میان این مرگ و فعالیت آزمایشگاهی یا وقوع یک شیوع گسترده را تأیید نمی کند. سازمان جهانی بهداشت خطر فعلی برای عموم مردم را پایین ارزیابی کرده و ارزیابی خود را با دریافت نتایج آزمایش ها به روزرسانی خواهد کرد.
سوالات متداول
آیا طاعون ریوی درمان پذیر است؟
بله، در صورت تشخیص سریع و شروع درمان با آنتی بیوتیک در کمتر از ۲۴ ساعت پس از ظهور علائم، نرخ بهبودی بسیار بالاست.
آیا واکسن مؤثری برای طاعون ریوی وجود دارد؟
واکسن های قدیمی محافظت محدودی در برابر نوع ریوی داشتند، اما واکسن های جدید در مراحل تحقیقاتی نتایج امیدوارکننده ای نشان داده اند.
آیا خطر شیوع گسترده طاعون ریوی وجود دارد؟
سازمان جهانی بهداشت خطر فعلی برای عموم مردم را پایین ارزیابی کرده است و نرخ انتقال این بیماری در مقایسه با بسیاری از بیماری های عفونی دیگر پایین تر است.
